Het Montessori leersysteem

De kern van het montessorionderwijs wordt meestal samengevat in de uitspraak: "Help mij het zelf te doen". Uitgangspunt is dat een kind een natuurlijke, noodzakelijke drang tot zelfontplooiing heeft. Opvoeding en onderwijs moeten onderkennen wat de behoeften van een kind op een gegeven moment zijn en daarop inspelen door de juiste omgeving en materialen te bieden.

De leerlingen werken individueel of in kleine groepjes aan materiaal, dat zij zelf aan het begin van de dag gekozen hebben. Dat materiaal is oorspronkelijk door Maria Montessori ontworpen. De leerkracht observeert de activiteiten van kinderen, om erachter te komen waar zij behoefte aan hebben en reikt dan materiaal aan om in die behoefte te voorzien.

Gevoelige periode

Maria Montessori meende, dat er al tijdens de eerste levensjaren een enorme energie en actiedrang in het kind aanwezig is. Het wordt vanuit zichzelf gemotiveerd om zich te ontwikkelen en om te leren. Dat uit zich in een spontane belangstelling van kinderen. De onderwerpen van die belangstelling verschillen per kind en veranderen in de loop van de tijd. Dit betekent, dat kinderen kortere of langere perioden ontvankelijk zijn voor bepaalde leergebieden. Als het kind zich in zo'n "gevoelige periode" bevindt, is het in staat op dat moment een functie zeer intensief te ontwikkelen. Het is de taak en de deskundigheid van de leerkracht om op deze gevoelige perioden adequaat te reageren, door het juiste materiaal in de juiste omgeving aan te bieden. Leerkrachten op een Montessorischool zijn speciaal hiervoor opgeleid.

Zelf-evaluatie

Een kenmerk van montessorimateriaal is, dat het kind zelf fouten kan herstellen, doordat het zo is ontworpen dat het kind zelf merkt dat het iets niet goed doet. Daarnaast is het materiaal zo ontworpen dat steeds één eigenschap centraal staat. Als het om bijvoorbeeld optellen gaat, speelt niet ook nog een andere vaardigheid een rol.

Maria Montessori

Verschillende leeftijdsgroepen

In een montessoriklas zitten altijd drie leeftijdgroepen leerlingen door elkaar. Volgens Maria Montessori is dit essentieel voor een harmonische ontwikkeling. Ook in een gezin is een kind omringd met oudere en jongere kinderen. Het geeft kinderen bovendien de kans zich te spiegelen aan anderen. Ieder kind is dus een periode de jongste, de middelste en de oudste. Die klassen worden onderbouw, middenbouw en bovenbouw genoemd.


De omgeving

Om het kind heen

De kwaliteit van de omgeving waarin het kind opgroeit is bepalend voor zijn ontwikkeling. Ieder mens is gemaakt om te leren. Niemand hoeft een kind dan ook te dwingen om te leren lopen of te leren praten. Kinderen hebben van nature een onverzadigbare drang tot verkennen en experimenteren. Als de school dan zorgt voor een uitdagende omgeving komt het kind vanzelf tot leren.

Leeromgeving

Op school creëren de leerkrachten een leeromgeving waarin de kinderen juist die materialen en activiteiten vinden, die passen bij hun ontwikkeling en belangstelling. Hierdoor is de kans groot, dat kinderen hun aangeboren nieuwsgierigheid behouden. De verschillen tussen kinderen en de verschillende manieren waarop zij zich ontwikkelen, leiden tot allerlei verschillende leervormen en diverse vormen van aanpak. Daar komt nog bij dat in een Montessori-klas heel bewust kinderen van verschillende leeftijden bij elkaar zitten. Daardoor kunnen zij op verschillende manieren met elkaar samenwerken, elkaar helpen én van elkaar leren.

Leefgemeenschap

De school is een leefgemeenschap van kinderen, onderwijzend personeel en ouders. Iedereen heeft een taak in het geheel en iedereen heeft ook de verantwoordelijkheid zijn of haar taak zo goed mogelijk uit te voeren. Samenleven met anderen heeft ook zo zijn beperkingen. Maria Montessori spreekt daarom over 'vrijheid in gebondenheid'. In het samenwerken met elkaar is het belangrijk gelijkwaardigheid en wederzijds respect na te streven. Respect van leidsters voor de kinderen, van kinderen voor volwassenen en van kinderen en volwassenen voor elkaar.

Schoolomgeving

Het leefklimaat

Op onze school

Aan welke basisbehoeften van het kind willen wij, indachtig de visie van Maria Montessori, in onze opvoeding op school (en thuis) tegemoet komen.

  1. Kinderen hebben behoefte aan een ritmische afwisseling tussen inspanning en rust en ontspanning.
  2. Kinderen hebben behoefte aan wederzijds vertrouwen en aan acceptatie binnen hun sociale relaties. Dit geldt zowel voor de relaties tussen henzelf en de volwassenen in hun omgeving, alsook voor de contacten die zij met hun leeftijdsgenootjes hebben. Wij hechten daarom groot belang aan een vriendelijke en veilige sfeer op school, want pas als het kind zich veilig voelt kan het zich ontwikkelen.
  3. Kinderen hebben behoefte aan uitdagingen die het leven de moeite waard maken en die een appèl doen op inzet, verantwoordelijkheidsgevoel en creativiteit. Daarom vinden wij het belangrijk, dat er op school boeiend onderwijs wordt gegeven. Onderwijs, dat de kinderen uitdaagt om nog onbekende terreinen te ontdekken en te onderzoeken.
  4. In de ontwikkeling van kinderen moet er een zeker evenwichtigheid zijn tussen het gebruik van hoofd, hart en handen. Daarom vinden we het leren net zo belangrijk als de ontwikkeling van gevoel en creativiteit.
Leefklimaat op school
  1. We gaan uit van respect voor het kind en vertrouwen in zijn ontwikkeling. Van dit respect en vertrouwen wordt blijk gegeven door de kinderen in principe vrij te laten in de keuze van hun activiteiten. Deze vrije keuze wordt gestimuleerd door een voorbereide omgeving, waar alles zichtbaar en herkenbaar voor het kind te vinden is. Het is ook een omgeving waaraan het kind zelf vorm kan geven en waar hij ook mede verantwoordelijkheid voor draagt.
  2. Vanuit de verschillende individuele activiteiten, die gezamenlijk in dezelfde omgeving plaatsvinden, kan zo een sfeer van tolerantie, acceptatie, veiligheid en vertrouwen groeien.

Het werken

Zelfstandigheid

Volgens Maria Montessori heeft de drang tot experimenteren te maken met een onbewuste doelgerichtheid: het kind wil groot worden. De veel aangehaalde zinsnede (een slogan bijna) 'help mij het zelf te doen' geeft dan ook de kern van het Montessori-onderwijs en de Montessori-opvoeding weer. Het is voor elk kind van groot belang om zich te bevrijden uit een toestand van afhankelijkheid en om steeds zelfstandiger te worden. 'Groot worden' moet een kind wel zelf doen. Niemand kan dat voor hem of haar doen. Daarom is het volgens Maria Montessori zo belangrijk dat het kind de vrijheid krijgt om zijn omgeving te ontdekken en om juist al die dingen zelf te doen die het ook zelf kan doen. Het kind heeft daarbij de hulp van de volwassenen in zijn omgeving nodig.

Zelfstandigheid

Maria Montessori

De ideeën van Maria Montessori

De school wil, samen met de ouders, het kind ondersteunen waardoor het zich kan ontwikkelen tot een zelfstandige persoonlijkheid. Het kind moet iemand worden die verantwoordelijkheid kan en wil dragen voor zichzelf, zijn omgeving en voor de samenleving waarvan hij deel uitmaakt. Wij werken volgens de ideeën van Maria Montessori, een Italiaanse arts die zich haar leven lang heeft ingezet voor 'de rechten van het kind'. Ze bedoelde daarmee, dat het kind recht heeft op onderwijs en opvoeding die beiden gericht zijn op een volledige en vrije ontplooiing, waardoor het kind de kans heeft een gelukkig mens te worden, die zichzelf kan zijn.

Waar heeft het kind behoefte aan?

Alle ontwikkelingen die het kind in zijn eerste levensjaren doormaakt, vinden plaats in wisselwerking met de omgeving waarin het kind opgroeit. Ouders, eventuele broertjes en zusjes, andere familieleden, maar ook het land en de cultuur, maken deel uit van die omgeving. Allerlei indrukken prikkelen het kind om zich te ontwikkelen. Het is belangrijk, dat deze prikkels positief zijn en tegemoet komen aan de basisbehoeften van het kind. Buiten de behoefte aan veiligheid en liefde, heeft het kind ook interessante bezigheden nodig waarmee het de wereld kan ontdekken.

Montessori onderwijsmateriaal

Meer informatie over Montessori

Meer informatie over Montessori vindt u op de site van de Nederlandse montessori vereniging.